Nhắc đến Nha Trang, người ta thường nghĩ đến bãi biển xanh trong, cát trắng mịn màng và nắng vàng rực rỡ. Nhưng bên cạnh đó, Nha Trang còn sở hữu một di sản lịch sử – văn hóa độc đáo: Tháp Bà Ponagar Nha Trang. Đây không chỉ là công trình kiến trúc tôn giáo quan trọng của người Chăm Pa cổ, mà còn là biểu tượng tâm linh và niềm tự hào của Khánh Hòa.
Lịch sử và huyền thoại
Tháp Bà Ponagar có tên gọi khác là Yang Po Inư Nagar hay Yang Pô Ana Gar (Inư, Ana trong tiếng Chăm, Eđê, Jarai theo âm cổ gốc có nghĩa là Mẹ). Tháp được xây dựng trong khoảng từ thế kỷ VIII đến XIII. Đây là thời kỳ đạo Hinđu (Ấn Độ giáo) đang trong giai đoạn cực thịnh tại vương quốc Chămpa cổ.
Kiến trúc Champa độc đáo
Tháp Bà mang dáng dấp của một ngôi đền, đậm dấu ấn kiến trúc vương quốc Chăm cổ xưa. Toàn bộ quần thể gồm 3 tầng, mang nét đặc trưng của những đền đài từ hơn chục thế kỉ trước. Tầng tháp cổng đến nay không còn, chỉ có dấu tích còn sót lại những cột trụ và bậc thang bằng đá dẫn lên tầng giữa (được gọi là Mandapa). Mandapa tiếng Chăm có nghĩa là nhà tĩnh tâm, là nơi khách hành hương nghỉ chân và chuẩn bị lễ vật để dâng lên nữ thần.
Bước lên tầng cao nhất, ngọn tháp sừng sững 23 mét sẽ hiện ra trước mắt bạn, tráng lệ, hùng vĩ. Tháp xây bằng gạch, khít mạch, không dùng bất kỳ một thứ chất kết dính nào hết. Lòng tháp rỗng tới đỉnh, cửa tháp quay về hướng Đông. Mặt ngoài thân tháp có nhiều gờ, trụ, đỉnh các trụ thường đặt gạch trang trí hoa văn hình vòm tháp. Ngoài ra, thân tháp còn có nhiều tượng và phù điêu bằng đất nung, trong đó có hình các tiên nữ, các loài thú như nai, ngỗng vàng, sư tử và đặc biệt hơn cả là tượng thần Ponagar, thần Tenexa.
Tháp Bà được xây bốn tầng, mỗi tầng đều có cửa, tượng thần và hình thú bằng đá. Tháp chính (còn gọi là dinh Bà, thờ nữ thần Ponagar), tháp giữa (dinh Ông), tháp đông (dinh Cố), tháp Tây Bắc (dinh Cô, dinh Cậu).
Ở đây, nổi bật nhất là Tháp Bà Ponagar với bốn tầng, tượng trưng cho sắc đẹp, nghệ thuật và sự sáng tạo, bên trong có tượng nữ thần cao 2,6 mét, tạc bằng đá hoa cương màu đen, ngồi trên bệ đá uy nghiêm hình đài sen, lưng tựa phiến đá lớn hình lá bồ đề. Đây là một kiệt tác về điêu khắc Chăm Pa, là sự kết hợp hài hoà giữa kỹ thuật tượng tròn và chạm nổi. Các tháp khác thờ thần Shiva, thần Sanhaka và thần Ganeca.
Bên trong tháp là tượng nữ thần cao 2,6m tạc bằng đá hoa cương màu đen ngồi trên bệ đá uy nghiêm hình đài sen, lưng tựa vào phiến đá lớn hình lá đề. Có thể nói, tháp như một kiệt tác về điêu khắc và chạm trổ, là đỉnh cao của vương quốc Chăm cổ xưa trù phú.
Về phía nam khoảng 20 mét là một ngôi tháp nhỏ, cao chừng 12 mét, thờ thần Shiva – một trong ba vị thần tối cao của Ấn Độ giáo. Kế bên là một tháp nhỏ hơn, bên trong tháp chỉ có một thạch trụ, là tháp thờ thần Ganesa, thân người đầu voi, con của thần Shiva. Cả ba tòa tháp đều mang nét kiến trúc đặc trưng của người Chăm cổ, thu hút khách du lịch từ khắp nơi kéo về chiêm ngưỡng và thưởng ngoạn.
Tháp Ponagar chính là một thành tựu tiêu biểu nhất về nghệ thuật xây dựng kiến trúc đền tháp, nghệ thuật điêu khắc, bia ký và tôn giáo, tín ngưỡng, một chứng tích rõ ràng cho sự ảnh hưởng lớn mạnh của Hindu giáo đối với người Chăm và sau này là người Việt.
Lễ hội Tháp Bà Ponagar
Mỗi năm, từ ngày 20–23 tháng 3 âm lịch, nơi đây diễn ra Lễ hội Tháp Bà Ponagar – một trong những lễ hội lớn nhất miền Trung, đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Du khách sẽ được chiêm ngưỡng các nghi lễ rước, dâng hương, múa bóng, hát văn và nhiều tiết mục nghệ thuật Chăm đặc sắc.
Trải nghiệm du khách không nên bỏ lỡ
- Chiêm ngưỡng kiến trúc Champa cổ kính.
- Tìm hiểu tín ngưỡng và văn hóa bản địa.
- Ngắm toàn cảnh Nha Trang từ trên đồi tháp.
- Tham gia lễ hội truyền thống (nếu đi đúng dịp).
Thông tin tham quan
- 📍 Địa chỉ: Đường 2 Tháng 4, phường Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa
- 🕕 Giờ mở cửa: 6:00 – 18:00 hằng ngày
- 💵 Giá vé: 25.000 VNĐ/khách/lượt
- 🚕 Cách di chuyển: Từ Em Ơi Boutique Hotel, đi taxi hoặc xe máy khoảng 10 phút
Giữa nhịp sống hiện đại của thành phố biển, Tháp Bà Ponagar Nha Trang vẫn sừng sững như chứng nhân lịch sử, lưu giữ tâm hồn và bản sắc văn hóa Champa. Nếu có dịp ghé Nha Trang, hãy đến nơi đây để cảm nhận sự linh thiêng, huyền bí và độc đáo của một di sản ngàn năm.
